Nga ‘Revolucioni Flamingo’ te përplasjet në rrugët e Tiranës – ju sjellim një pasqyrë të rebelimit të decentralizuar të të rinjve kundër qeverisë së Edi Ramës.
Rrugët e Tiranës kanë qenë skenë përleshjesh midis protestuesve dhe policisë për ditë të tëra, me përdorim të dendur të gazit lotsjellës dhe kordoneve policore. Ajo që filloi si një seri protestash mjedisore dhe studentore është shndërruar shpejt në një nga sfidat më serioze politike me të cilat është përballur Kryeministri Edi Rama në më shumë se një dekadë në pushtet.
Ndërsa situata arrin në një pikë vlimi, po bëhen pyetje kyçe: kush qëndron pas lëvizjes dhe a mund të sjellë ajo ndryshime të rëndësishme politike?
Rebelimi horizontal dhe mediat sociale
Në kundërshtim me pretendimet e qeverisë se protestat po drejtohen nga kundërshtarë politikë ose aktorë të jashtëm, gazetarët dhe analistët që ndjekin ngjarjet në Shqipëri thonë se është një lëvizje kryesisht e decentralizuar e udhëhequr nga të rinjtë.
Fatos Hakorja, kryeredaktor i TV Klan dhe Klan News, i tha Al Jazeera se protestat janë rritur gradualisht në një grumbullim më të gjerë të nxënësve të shkollave të mesme, studentëve të universitetit, aktivistëve mjedisorë dhe qytetarëve të pakënaqur.
“Për momentin, mund të thuhet me siguri se protestat u organizuan kryesisht nga vetë të rinjtë. Ajo që filloi si ‘Revolucioni Flamingo’ u zhvillua gradualisht në një protestë më të gjerë studentësh dhe të rinjsh… Nuk ka prova të qarta se ekziston një strukturë e unifikuar pas protestave”, tha Hakorja.
Sipas tij, koordinimi po zhvillohet kryesisht përmes WhatsApp, Telegram, Snapchat dhe mediave të tjera sociale, në vend që të bëhet përmes një hierarkie formale organizative. Opozita i ka mbështetur politikisht protestat dhe mbështetësit e saj po marrin pjesë në terren, por deri më tani nuk ka asnjë tregues se partitë e opozitës po e drejtojnë drejtpërdrejt organizatën e tyre.
Analisti politik dhe publicisti shqiptar Ben Andoni e përshkruan situatën si një rebelim, jo një protestë në kuptimin e zakonshëm të fjalës.
“Në shtatë ditët e fundit, protesta është shndërruar në një rebelim. Ishte protestë më parë, por kurrë nuk mori karakterin e një lëvizjeje. Nëse do të kishte pasur, do të kishte pasur një rreth udhëheqës njerëzish dhe qëllime afatshkurtra, afatmesme dhe afatgjata. Është një lëvizje horizontale në të cilën njerëzit mobilizohen nga grupet dhe rrjetet sociale të TikTok, dhe jo nga organizata të vërteta kulturore dhe politike”, thotë Andoni.
Një strukturë e tillë, shton ai, është njëkohësisht një dobësi e lëvizjes dhe një problem për autoritetet, të cilat nuk kanë një bashkëbisedues të qartë me të cilin të negociojnë.
Nga ‘Revolucioni Flamingo’ te pakënaqësia më e gjerë
Shkaqet e protestave aktuale janë të shumëfishta: nga mosmarrëveshjet lokale dhe çështjet mjedisore te pakënaqësia afatgjatë me mënyrën se si qeveriset vendi, korrupsioni dhe mungesa e perspektivës.
Shkëndija fillestare, e quajtur “Revolucioni i Flamingove”, ishte rezistenca ndaj projekteve të diskutueshme luksoze të ndërtimit, veçanërisht në zonën e Zvërnecit dhe një projekti turistik të planifikuar në ishullin e Sazanit, të cilat u mbështetën nga kompania e Jared Kushner, dhëndrit të Presidentit të SHBA-së Donald Trump. Flamingoja, një zog karakteristik i lagunave bregdetare atje, është bërë një simbol i rezistencës ndaj asaj që protestuesit e shohin si shndërrimin e hapësirës publike në interes privat.
Kërkesave mjedisore iu bashkua shpejt zemërimi i studentëve për tarifat e larta të shkollimit, kushtet e këqija në konviktet studentore dhe konkurrueshmërinë e pamjaftueshme në arsim. Nën këto shkaqe të menjëhershme, bashkëbiseduesit e Al Jazeera shohin një krizë më të thellë strukturore.
“Korrupsioni, nepotizmi dhe mungesa e perspektivës janë arsyet kryesore që i çuan njerëzit në protesta. Studentët dhe të rinjtë, të cilët po bëhen motori i kësaj lëvizjeje, po shtojnë gjithashtu çështje të kushteve të studimit dhe tarifave të shkollimit, ndërsa aktivistët kishin ngritur më parë çështje mjedisore”, thotë Andoni.
“Protesta përmblodhi një gamë të tërë problemesh që ka Shqipëria dhe i solli ato para qeverisë, e cila, kur bëhet fjalë për korrupsionin, pabarazinë dhe veçanërisht mungesën e empatisë për qytetarët, ka kaluar kufirin”, shton ai.
Hakorja thotë se midis disa protestuesve, veçanërisht në mediat sociale, ka pretendime se Rama po i nënshtron interesat e shtetit interesave private, qëndrimit të tij në pushtet ose interesave të huaja, përfshirë ato izraelite. Këto pretendime nuk janë vërtetuar, por, thotë ai, ato kanë intensifikuar më tej pakënaqësinë midis disa të rinjve dhe publikut të gjerë.
Refuzimi i të gjithë klasës politike
Një nga karakteristikat e protestave është refuzimi i hapur si i Partisë Socialiste në pushtet ashtu edhe i opozitës tradicionale, përfshirë Partinë Demokratike të Sali Berishës.
Edhe pse Rama akuzoi opozitën se qëndron pas protestave, dhe mbështetësit e opozitës po marrin pjesë në tubime, bashkëbiseduesit e Al Jazeera theksojnë se udhëheqësit e opozitës nuk kanë kontroll të drejtpërdrejtë mbi demonstruesit. Disa deputetë të opozitës që u përpoqën t’i drejtoheshin turmës u pritën me refuzim të hapur.
“Një numër i madh i këtyre të rinjve duket se mendojnë se e gjithë klasa politike nuk i përfaqëson ata. Ata e shohin sistemin politik si një sistem të shkëputur nga realiteti i tyre, i cili mbron interesat e një pakice më shumë sesa zgjidh problemet e shumicës së qytetarëve”, thotë Hakorja.
Kërkesa kryesore e protestuesve mbetet dorëheqja e Ramës dhe qeverisë së tij. Protestuesit, opozita dhe grupe të tjera interesi po bëjnë gjithashtu thirrje për formimin e një qeverie të përkohshme. Në të njëjtën kohë, disa studentë po këmbëngulin për kushte më të mira në konvikte dhe shkolla, tarifa më të ulëta shkollimi dhe një sistem arsimor më konkurrues.
Qeveria ka sinjalizuar publikisht gatishmërinë e saj për dialog, por protesta nuk ka udhëheqje formale ose përfaqësues zyrtarë me të cilët të negociojë. Protestuesit, nga ana tjetër, tregojnë pak interes për bisedime, duke pretenduar se kanë humbur besimin në aftësinë e qeverisë aktuale për të sjellë ndryshime.
Përgjigja e qeverisë: një qasje sigurie dhe lodhje në rritje
Përballë një lëvizjeje pa udhëheqje të dallueshme dhe një gatishmëri për të negociuar, qeveria shqiptare po mbështetet gjithnjë e më shumë te forcat e sigurisë për të ruajtur kontrollin.
Forcat policore përdorën sasi të mëdha gazi lotsjellës, topa uji dhe plumba gome, dhe pasuan arrestime masive të protestuesve të rinj. Në një veprim që tregon qartë mbështetjen e qeverisë te forcat e rendit, Kryeministri Rama njoftoi një bonus prej 2,500 eurosh për oficerët e policisë në vijën e parë, me rritje të konsiderueshme të pagave të planifikuara për vitin 2027.
Hakorja paralajmëron gjithashtu për një episod që ngriti pyetje shtesë: në selinë e Partisë Socialiste në Tiranë, në kohën kur protestuesit sulmuan ndërtesën, u shfaqën civilë me shkopinj druri, midis të cilëve ishin të identifikuar njerëz në poste publike. Kjo rriti frikën se përshkallëzimi mund të çonte në përgjigje joformale jashtë procedurave të rregullta të policisë.
Çfarë vjen më pas?
Zhvillimet e ardhshme janë të pasigurta. Pa një lidership të qartë për të negociuar dhe pa një zgjidhje të pranueshme për protestuesit, ngërçi kërcënon të zgjasë paqëndrueshmërinë politike.
Andoni vlerëson se qeveria e Ramës ka humbur autoritetin moral dhe legjitimitetin, dhe se forca është bërë instrumenti i saj kryesor i veprimit.
“Demonstruesit janë këmbëngulës dhe agresivë, ndërsa Rama luan me forcë përmes policisë. Megjithatë, lodhja prek më shumë të rinjtë. Duket se policia është gjithashtu e lodhur nga presioni i vazhdueshëm i të rinjve”, thotë Andoni.
Sipas vlerësimit të tij, të rinjtë mund të jenë të parët që do të bëjnë një tërheqje taktike, duke ia lënë Ramës barrën të tregojë nëse mund të ofrojë një zgjidhje. Mbetet për t’u parë nëse ky rebelim i të rinjve do të shënojë fillimin e një epoke të re politike në Shqipëri apo nëse do të shuhet nën presionin dhe lodhjen e policisë. Megjithatë, kjo tregon qartë hendekun e thellë midis të rinjve dhe establishmentit politik në pushtet.
Burimi: Al Jazeera
